Fyrir kennslu
Frumeindasmiðjan
Settu saman róteindir, nifteindir og rafeindir og sjáðu hvaða frumeind verður til. Smíðaðu hana stöðuga og óhlaðna og þá fær frumefnið lit í þínu eigin lotukerfi.
Þrenns konar eindir
Í smiðjunni er bakki með róteindum, bakki með nifteindum og bakki með rafeindum. Nemendur bæta við eind með plúshnappinum eða draga hana inn í frumeindina og taka hana burt aftur með mínushnappinum.
Fjöldi róteinda ræður því hvaða frumefni þetta er. Smiðjan sýnir heitið, efnatáknið, massatöluna og hleðsluna og hvernig rafeindirnar dreifast á hvolfin.
Er kjarninn stöðugur?
Róteindir hrinda hver annarri frá sér. Nifteindir hjálpa til við að halda kjarnanum saman, en aðeins ef fjöldinn er réttur. Talnaræma sýnir hve margar nifteindir gefa stöðugan kjarna í frumefninu sem verið er að smíða og hvort frumeindin hefur of fáar eða of margar.
Kolefni með 6 eða 7 nifteindir er stöðugt. Með 8 nifteindir er það kolefni-14, sem er geislavirkt.
Frumeind eða jón?
Róteind hefur hleðsluna +1 og rafeind −1. Vog sýnir þær hvora á móti annarri. Þegar þær eru jafnmargar er frumeindin óhlaðin; annars er hún jákvæð eða neikvæð jón.
Eigið lotukerfi
Hvert frumefni sem nemandi smíðar stöðugt og óhlaðið fær lit í lotukerfinu hans, frá vetni til kalsíns: fyrstu 20 frumefnin. Þegar smellt er á smíðað frumefni kemur það aftur.
Lotukerfið er vistað í vafra nemandans, ekki hjá okkur. Kennari getur séð á skjá nemandans hve langt hann er kominn.
Tvö líkön af frumeindinni
Í Bohr-líkaninu, þar sem rafeindir eru á hvolfum, er auðvelt að telja rafeindirnar. Skýjalíkanið er nær raunveruleikanum: enginn getur sagt hvar rafeind er, aðeins hvar líklegt er að hún finnist. Í skýjalíkaninu ýta nemendur á Mæla og sjá rafeindirnar birtast á nýjum stöðum í hvert sinn, þar til punktarnir mynda ský.
Hve stór er frumeind í raun?
Á teikningum er kjarninn allt of stór. Í raun er hann tugþúsundfalt minni en öll frumeindin. Hnappurinn Rétt stærð sýnir frumeindina í réttum hlutföllum og með sleða er hægt að þysja inn þar til kjarninn sést.
Hugmyndir fyrir kennslustundir
- Smíðið fyrstu tíu frumefnin í röð og skoðið hvernig hvolfin fyllast.
- Smíðið kolefni-12, kolefni-13 og kolefni-14. Hvað er eins og hvað er ólíkt?
- Smíðið natrínfrumeind og takið eina rafeind burt. Hver er hleðslan núna?
- Finnið allar stöðugar samsætur súrefnis. Hve margar eru þær?
Gott að vita
- Frumeindasmiðjan er aðeins á vefnum, ekki í appinu.
- Hún nær frá vetni til kalsíns.
- Hún er ókeypis, á 18 tungumálum og krefst ekki aðgangs.
- Hún virkar með snertingu, mús og lyklaborði.