Bohr Blast
Íslenska
Spila núna

Lotukerfið

Frumefnin 118

Öll frumefni lotukerfisins eins og þau birtast í Bohr Blast: sætistala, efnatákn, heiti, flokkur, rafeindir á hverju hvolfi og fróðleiksmoli um hvert þeirra.

Spilaðu þig í gegnum þau

Samsætan sem gefin er upp fyrir hvert frumefni er sú algengasta. Hjá frumefnum sem eiga enga stöðuga samsætu er það sú stöðugasta. Geislavirk frumefni eru merkt með ☢.

1. lota: vetni–helínHeimur 1 í leiknum, „Fyrsta ljósið“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
1HVetniHvarfgjarn málmleysingi1Vetni-1Vetni er um þrír fjórðu hlutar alls venjulegs efnis í alheiminum.
2HeHelínEðallofttegund2Helín-4Helín fannst í sólarljósi árið 1868, nærri 30 árum áður en nokkur fann það á jörðinni.

2. lota: liþín–neonHeimur 2 í leiknum, „Annað hvolfið“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
3LiLiþínAlkalímálmur2, 1Liþín-7Liþín er léttasti málmurinn. Það flýtur á vatni og er í flestum símarafhlöðum.
4BeBeryllínJarðalkalímálmur2, 2Beryllín-9Röntgengeislar fara nánast beint í gegnum beryllín og þess vegna er það notað í glugga á röntgenlömpum.
5BBórHálfmálmur2, 3Bór-11Bór gerir bórsilíkatgleri, eins og í tilraunaglösum og eldföstum mótum, kleift að þola snöggar hitabreytingar.
6CKolefniHvarfgjarn málmleysingi2, 4Kolefni-12Demantur og grafít í blýöntum eru hvort tveggja hreint kolefni. Aðeins röðun frumeindanna er ólík.
7NNiturHvarfgjarn málmleysingi2, 5Nitur-14Nitur er um 78% af loftinu sem þú andar að þér.
8OSúrefniHvarfgjarn málmleysingi2, 6Súrefni-16Súrefni er algengasta frumefnið í jarðskorpunni, nærri helmingur af massa hennar.
9FFlúorHalógen2, 7Flúor-19Flúor er hvarfgjarnasta frumefni sem til er. Örlítið flúoríð í tannkremi hjálpar til við að verja tennurnar.
10NeNeonEðallofttegund2, 8Neon-20Hreint neon glóir rauðgult. Skilti í öðrum litum nota aðrar lofttegundir eða húðaðar pípur.

3. lota: natrín–argonHeimur 3 í leiknum, „Blandað efni“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
11NaNatrínAlkalímálmur2, 8, 1Natrín-23Natrín hvarfast svo kröftuglega við vatn að það freyðir, bráðnar og getur blossað upp. Matarsalt er natrínklóríð.
12MgMagnesínJarðalkalímálmur2, 8, 2Magnesín-24Magnesín brennur með skjannahvítu ljósi og þess vegna var það notað í fyrstu leifturljós myndavéla.
13AlÁlTregur málmur2, 8, 3Ál-27Ál er algengasti málmurinn í jarðskorpunni en um 1850 var það samt verðmætara en gull.
14SiKísillHálfmálmur2, 8, 4Kísill-28Kísilflögur stýra öllum tölvum og símum og sandur er að mestu kísiltvíoxíð.
15PFosfórHvarfgjarn málmleysingi2, 8, 5Fosfór-31Fosfór uppgötvaðist árið 1669 þegar gullgerðarmaður sauð niður mikið magn af þvagi.
16SBrennisteinnHvarfgjarn málmleysingi2, 8, 6Brennisteinn-32Brennisteinssambönd valda lyktinni af fúleggjum og hverasvæðum.
17ClKlórHalógen2, 8, 7Klór-35Klór drepur sýkla í sundlaugum og drykkjarvatni.
18ArArgonEðallofttegund2, 8, 8Argon-40Argon er tæplega 1% af andrúmsloftinu, meira en 20 sinnum meira en koltvíoxíð.

4. lota: kalín–kryptonHeimur 4 í leiknum, „Umskipti“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
19KKalínAlkalímálmur2, 8, 8, 1Kalín-39Bananar eru þekktir fyrir kalínið sem er í þeim og örlítill hluti þess er náttúrulega geislavirkur.
20CaKalsínJarðalkalímálmur2, 8, 8, 2Kalsín-40Kalsín byggir upp bein þín og tennur. Krít og marmari eru kalsínkarbónat.
21ScSkandínHliðarmálmur2, 8, 9, 2Skandín-45Örlítið skandín gerir ál nógu sterkt í létt reiðhjólastell og hafnaboltakylfur.
22TiTítanHliðarmálmur2, 8, 10, 2Títan-48Títan er jafnsterkt og margar stáltegundir en um 45% léttara og líkaminn sættir sig við það í ígræðslum.
23VVanadínHliðarmálmur2, 8, 11, 2Vanadín-51Örlítið vanadín gerir stál seigt og þess vegna stendur „chrome vanadium“ á mörgum skrúflyklum.
24CrKrómHliðarmálmur2, 8, 13, 1Króm-52Króm lætur ryðfrítt stál gljá og standast ryð og gefur rúbínum rauða litinn.
25MnManganHliðarmálmur2, 8, 13, 2Mangan-55Megnið af því mangani sem unnið er í heiminum fer í stálframleiðslu.
26FeJárnHliðarmálmur2, 8, 14, 2Járn-56Kjarni jarðar er að mestu úr járni og járn flytur súrefni um blóðið í þér.
27CoKóbaltHliðarmálmur2, 8, 15, 2Kóbalt-59Kóbaltsambönd gáfu gömlu kínversku postulíni og steindu gleri djúpbláa litinn.
28NiNikkelHliðarmálmur2, 8, 16, 2Nikkel-58Nikkel er eitt fárra frumefna sem eru segulmögnuð við stofuhita.
29CuKoparHliðarmálmur2, 8, 18, 1Kopar-63Kopar var einn fyrsti málmurinn sem menn notuðu. Frelsisstyttan er úr kopar sem er orðinn grænn.
30ZnSinkHliðarmálmur2, 8, 18, 2Sink-64Sinkhúð ver stál gegn ryði. Aðferðin kallast galvanhúðun.
31GaGallínTregur málmur2, 8, 18, 3Gallín-69Gallín bráðnar í lófa þínum: bræðslumark þess er um 30 °C.
32GeGermanHálfmálmur2, 8, 18, 4German-74Mendelejev spáði fyrir um german árið 1871, fimmtán árum áður en nokkur fann það.
33AsArsenHálfmálmur2, 8, 18, 5Arsen-75Arsen var alræmt eitur öldum saman.
34SeSelenHvarfgjarn málmleysingi2, 8, 18, 6Selen-80Selen leiðir rafmagn betur í birtu og það gerði fyrstu ljósritunarvélarnar mögulegar.
35BrBrómHalógen2, 8, 18, 7Bróm-79Bróm er annað tveggja frumefna sem eru fljótandi við stofuhita. Hitt er kvikasilfur.
36KrKryptonEðallofttegund2, 8, 18, 8Krypton-84Krypton er til í alvöru, ekki bara sem heimaslóðir Súpermanns. Það er í sumum leifturljósum og einangrunargleri.

5. lota: rúbidín–xenonHeimur 5 í leiknum, „Ótraust jörð“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
37RbRúbidínAlkalímálmur2, 8, 18, 8, 1Rúbidín-85Rúbidínfrumeindir halda tímanum í mörgum atómklukkum, meðal annars í sumum GPS-gervitunglum.
38SrStrontínJarðalkalímálmur2, 8, 18, 8, 2Strontín-88Strontín gefur flugeldum rauða litinn.
39YYttrínHliðarmálmur2, 8, 18, 9, 2Yttrín-89Yttrín heitir eftir Ytterby, sænsku þorpi sem fjögur frumefni draga nafn sitt af.
40ZrSirkonHliðarmálmur2, 8, 18, 10, 2Sirkon-90Sirkon gleypir nánast engar nifteindir og þess vegna eru eldsneytisstangir kjarnaofna klæddar með því.
41NbNíóbínHliðarmálmur2, 8, 18, 12, 1Níóbín-93Níóbínmálmblöndur verða ofurleiðandi og eru notaðar í segla segulómtækja.
42MoMólýbdenHliðarmálmur2, 8, 18, 13, 1Mólýbden-98Mólýbden bráðnar ekki fyrr en við rúmlega 2.600 °C, sem er eitt hæsta bræðslumark allra frumefna.
43TcTeknetínHliðarmálmur2, 8, 18, 13, 2Teknetín-98 ☢Teknetín var fyrsta frumefnið sem menn bjuggu til, árið 1937. Engin samsæta þess er stöðug.
44RuRúþenHliðarmálmur2, 8, 18, 15, 1Rúþen-102Rúþen er notað í slitsterkar rafsnertur og hefur verið notað í húðun á hörðum diskum.
45RhRódínHliðarmálmur2, 8, 18, 16, 1Ródín-103Ródín er einn sjaldgæfasti og dýrasti málmurinn. Það er notað í hvarfakúta bíla.
46PdPalladínHliðarmálmur2, 8, 18, 18Palladín-106Palladín getur drukkið í sig mörg hundruð sinnum eigið rúmmál af vetnisgasi.
47AgSilfurHliðarmálmur2, 8, 18, 18, 1Silfur-107Silfur leiðir rafmagn og varma betur en nokkur annar málmur.
48CdKadmínHliðarmálmur2, 8, 18, 18, 2Kadmín-114Kadmín var notað í endurhlaðanlegar NiCd-rafhlöður en það er eitrað.
49InIndínTregur málmur2, 8, 18, 18, 3Indín-115Indíntinoxíð er gegnsæi leiðarinn í snertiskjám.
50SnTinTregur málmur2, 8, 18, 18, 4Tin-120Niðursuðudósir eru í raun úr stáli með þunnri tinhúð.
51SbAntímonHálfmálmur2, 8, 18, 18, 5Antímon-121Í Egyptalandi til forna var antímonsteind notuð sem svartur augnfarði.
52TeTellúrHálfmálmur2, 8, 18, 18, 6Tellúr-130Kadmíntellúríð breytir sólarljósi í rafmagn í sumum sólarsellum.
53IJoðHalógen2, 8, 18, 18, 7Joð-127Joði er bætt í matarsalt því að skjaldkirtillinn þarf á því að halda.
54XeXenonEðallofttegund2, 8, 18, 18, 8Xenon-132Xenon knýr jónahreyfla geimfara og lýsir í sumum skærum bílljósum.

6. lota: sesín–radonHeimur 6 í leiknum, „Þungmálmar“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
55CsSesínAlkalímálmur2, 8, 18, 18, 8, 1Sesín-133Sesínatómklukkur skilgreina hve löng ein sekúnda er.
56BaBarínJarðalkalímálmur2, 8, 18, 18, 8, 2Barín-138Barínblanda sem sjúklingur drekkur lætur meltingarveginn sjást á röntgenmyndum og barín litar flugelda græna.
57LaLantanLantaníð2, 8, 18, 18, 9, 2Lantan-139Lantan er notað í myndavélalinsur og rafhlöður margra tvinnbíla.
58CeSerínLantaníð2, 8, 18, 19, 9, 2Serín-140Serín er sá hluti kveikjarasteins sem myndar neistann.
59PrPraseódýmLantaníð2, 8, 18, 21, 8, 2Praseódým-141Praseódým er notað í sérstakt gler í logsuðugleraugu sem dregur úr glýjunni.
60NdNeódýmLantaníð2, 8, 18, 22, 8, 2Neódým-142Neódýmseglar eru sterkustu síseglarnir og eru notaðir í heyrnartól og mótora.
61PmPrómetínLantaníð2, 8, 18, 23, 8, 2Prómetín-145 ☢Prómetín er geislavirkt og afar sjaldgæft. Nánast ekkert af því er til í náttúrunni.
62SmSamarínLantaníð2, 8, 18, 24, 8, 2Samarín-152Samarín-kóbalt-seglar virka áfram við hita sem veikir aðra segla.
63EuEvrópínLantaníð2, 8, 18, 25, 8, 2Evrópín-153Rauður bjarmi evrópíns í útfjólubláu ljósi er eitt af öryggismerkjunum á evruseðlum.
64GdGadólínLantaníð2, 8, 18, 25, 9, 2Gadólín-158Gadólín hjálpar læknum að sjá æðar betur í segulómun.
65TbTerbínLantaníð2, 8, 18, 27, 8, 2Terbín-159Terbín gefur græna ljómann í sumum skjám og lömpum.
66DyDysprósínLantaníð2, 8, 18, 28, 8, 2Dysprósín-164Dysprósín heldur neódýmseglum sterkum í heitum mótorum rafbíla.
67HoHólmínLantaníð2, 8, 18, 29, 8, 2Hólmín-165Hólmín hefur eitt sterkasta segulvægi allra frumefna og er notað til að þjappa saman mjög sterkum segulsviðum.
68ErErbínLantaníð2, 8, 18, 30, 8, 2Erbín-166Erbín magnar ljósmerkin sem þjóta um netsæstrengi á hafsbotni.
69TmTúlínLantaníð2, 8, 18, 31, 8, 2Túlín-169Túlín er með þeim sjaldgæfustu í hópi lantaníða og er notað í færanleg röntgentæki.
70YbYtterbínLantaníð2, 8, 18, 32, 8, 2Ytterbín-174Ytterbínfrumeindir tifa í sumum nákvæmustu tilraunaklukkum sem smíðaðar hafa verið.
71LuLútetínLantaníð2, 8, 18, 32, 9, 2Lútetín-175Lútetín er með þeim dýrustu í hópi lantaníða og lútetín-177 er notað gegn sumum krabbameinum.
72HfHafnínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 10, 2Hafnín-180Hafnín fannst í Kaupmannahöfn árið 1923 og heitir eftir latnesku nafni borgarinnar, Hafnia.
73TaTantalHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 11, 2Tantal-181Örsmáir tantalþéttar eru í flestum símum og fartölvum.
74WVolframHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 12, 2Volfram-184Volfram hefur hæsta bræðslumark allra málma: 3.422 °C.
75ReRenínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 13, 2Renín-187Renín var síðasta stöðuga frumefnið sem fannst, árið 1925.
76OsOsmínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 14, 2Osmín-192Osmín er eðlisþyngsta frumefnið sem finnst í náttúrunni.
77IrIridínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 15, 2Iridín-193Þunnt lag, ríkt af iridíni, markar árekstur loftsteinsins sem gerði út af við risaeðlurnar.
78PtPlatínaHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 17, 1Platína-195Platína hraðar efnahvörfum í útblæstri bíla og í mörgum efnaverksmiðjum.
79AuGullHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 18, 1Gull-197Eitt gramm af gulli má hamra út í þynnu sem er um einn fermetri.
80HgKvikasilfurHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 18, 2Kvikasilfur-202Kvikasilfur er eini málmurinn sem er fljótandi við stofuhita.
81TlÞallínTregur málmur2, 8, 18, 32, 18, 3Þallín-205Þallín er baneitrað og var eitt sinn kallað eitur eiturbyrlarans.
82PbBlýTregur málmur2, 8, 18, 32, 18, 4Blý-208Rómverjar lögðu vatnslagnir úr blýi. Efnatáknið Pb er dregið af latneska heitinu plumbum.
83BiBismútTregur málmur2, 8, 18, 32, 18, 5Bismút-209Bismút myndar regnbogalitaða kristalla sem líkjast tröppum og er notað í magalyf.
84PoPólonTregur málmur2, 8, 18, 32, 18, 6Pólon-209 ☢Marie og Pierre Curie uppgötvuðu pólon árið 1898 og nefndu það eftir Póllandi.
85AtAstatHalógen2, 8, 18, 32, 18, 7Astat-210 ☢Astat er sjaldgæfasta frumefnið í náttúrunni. Aðeins örlítill vottur af því er til í jarðskorpunni hverju sinni.
86RnRadonEðallofttegund2, 8, 18, 32, 18, 8Radon-222 ☢Radon er geislavirk lofttegund sem getur safnast fyrir í kjöllurum og þess vegna er það mælt í mörgum húsum.

7. lota: fransín–oganessonHeimur 7 í leiknum, „Manngert“

Nr.TáknHeitiFlokkurRafeindir á hvolfunumSamsætaFróðleikur
87FrFransínAlkalímálmur2, 8, 18, 32, 18, 8, 1Fransín-223 ☢Fransín er svo geislavirkt að enginn hefur nokkurn tíma séð sýnilegan mola af því.
88RaRadínJarðalkalímálmur2, 8, 18, 32, 18, 8, 2Radín-226 ☢Radín glóir dauft og var eitt sinn málað á úrskífur, en það skaðaði þá sem máluðu.
89AcAktínAktiníð2, 8, 18, 32, 18, 9, 2Aktín-227 ☢Aktín glóir fölblátt í myrkri vegna eigin geislavirkni.
90ThÞórínAktiníð2, 8, 18, 32, 18, 10, 2Þórín-232 ☢Þórín er um þrefalt algengara en úran og gæti knúið kjarnaofna framtíðarinnar.
91PaPrótaktínAktiníð2, 8, 18, 32, 20, 9, 2Prótaktín-231 ☢Prótaktín er eitt sjaldgæfasta og dýrasta frumefni náttúrunnar.
92UÚranAktiníð2, 8, 18, 32, 21, 9, 2Úran-238 ☢Úraneldsneytistafla á stærð við fingurgóm geymir álíka mikla orku og eitt tonn af kolum.
93NpNeptúnAktiníð2, 8, 18, 32, 22, 9, 2Neptún-237 ☢Neptún var búið til árið 1940 og var fyrsta frumefnið sem er þyngra en úran. Það heitir eftir reikistjörnunni Neptúnusi.
94PuPlútonAktiníð2, 8, 18, 32, 24, 8, 2Plúton-244 ☢Plútonrafhlöður knýja geimför eins og Voyager og Marsjeppana.
95AmAmeríkínAktiníð2, 8, 18, 32, 25, 8, 2Ameríkín-243 ☢Örlítil ögn af ameríkíni er í mörgum reykskynjurum á heimilum.
96CmKúrínAktiníð2, 8, 18, 32, 25, 9, 2Kúrín-247 ☢Kúrín heitir eftir Marie og Pierre Curie og knúði röntgentæki í Marsjeppum.
97BkBerkelínAktiníð2, 8, 18, 32, 27, 8, 2Berkelín-247 ☢Berkelín heitir eftir Berkeley í Kaliforníu þar sem það var fyrst búið til.
98CfKalifornínAktiníð2, 8, 18, 32, 28, 8, 2Kalifornín-251 ☢Kalifornín sendir frá sér svo margar nifteindir að það er notað til að ræsa kjarnaofna.
99EsEinsteinínAktiníð2, 8, 18, 32, 29, 8, 2Einsteinín-252 ☢Einsteinín fannst fyrst í leifunum eftir fyrstu vetnissprengjutilraunina, árið 1952.
100FmFermínAktiníð2, 8, 18, 32, 30, 8, 2Fermín-257 ☢Fermín, sem heitir eftir Enrico Fermi, fannst í sömu sprengjuleifum frá 1952.
101MdMendelevínAktiníð2, 8, 18, 32, 31, 8, 2Mendelevín-258 ☢Mendelevín heitir eftir Dmítríj Mendelejev, höfundi lotukerfisins.
102NoNóbelínAktiníð2, 8, 18, 32, 32, 8, 2Nóbelín-259 ☢Nóbelín heitir eftir Alfred Nobel, stofnanda Nóbelsverðlaunanna.
103LrLárensínAktiníð2, 8, 18, 32, 32, 8, 3Lárensín-266 ☢Lárensín heiðrar Ernest Lawrence sem fann upp hringhraðalinn, eina gerð eindahraðals.
104RfRutherfordínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 10, 2Rutherfordín-267 ☢Rutherfordín heiðrar Ernest Rutherford sem uppgötvaði kjarna frumeindarinnar.
105DbDubnínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 11, 2Dubnín-268 ☢Dubnín heitir eftir Dubna í Rússlandi, þar sem er stór kjarnorkurannsóknastöð.
106SgSeborgínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 12, 2Seborgín-269 ☢Seborgín var nefnt eftir Glenn Seaborg meðan hann var enn á lífi, sem er sjaldgæfur heiður.
107BhBórínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 13, 2Bórín-270 ☢Bórín heitir eftir Niels Bohr, danska eðlisfræðingnum sem á heiðurinn af frumeindalíkaninu í þessum leik.
108HsHassínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 14, 2Hassín-269 ☢Hassín heitir eftir þýska sambandslandinu Hessen þar sem það var fyrst búið til.
109MtMeitnerínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 15, 2Meitnerín-278 ☢Meitnerín heiðrar Lise Meitner sem átti þátt í að skýra kjarnaklofnun.
110DsDarmstatínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 16, 2Darmstatín-281 ☢Darmstatín heitir eftir Darmstadt, þýsku borginni þar sem það var búið til árið 1994.
111RgRöntgenínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 17, 2Röntgenín-282 ☢Röntgenín heitir eftir Wilhelm Röntgen sem uppgötvaði röntgengeisla.
112CnKópernikínHliðarmálmur2, 8, 18, 32, 32, 18, 2Kópernikín-285 ☢Kópernikín heiðrar Nikulás Kópernikus sem setti sólina í miðju sólkerfisins.
113NhNíhonTregur málmur2, 8, 18, 32, 32, 18, 3Níhon-286 ☢Níhon var fyrsta frumefnið sem fannst í Japan, en landið heitir Nihon á japönsku.
114FlFleróvínTregur málmur2, 8, 18, 32, 32, 18, 4Fleróvín-289 ☢Fleróvín heitir eftir Flerov-rannsóknarstofunni í Dubna í Rússlandi.
115McMoskóvínTregur málmur2, 8, 18, 32, 32, 18, 5Moskóvín-290 ☢Moskóvín heitir eftir Moskvuhéraði.
116LvLivermorínTregur málmur2, 8, 18, 32, 32, 18, 6Livermorín-293 ☢Livermorín heiðrar Lawrence Livermore-rannsóknarstofuna í Kaliforníu.
117TsTennessínHalógen2, 8, 18, 32, 32, 18, 7Tennessín-294 ☢Tennessín heitir eftir Tennessee-ríki í Bandaríkjunum þar sem rannsóknarstofur áttu þátt í að búa það til.
118OgOganessonEðallofttegund2, 8, 18, 32, 32, 18, 8Oganesson-294 ☢Oganesson heitir eftir Júríj Oganesjan, öðrum tveggja manna sem frumefni hefur verið nefnt eftir í lifanda lífi.