Bohr Blast
Polski
Zagraj teraz

Układ okresowy

118 pierwiastków

Wszystkie pierwiastki układu okresowego, tak jak w grze Bohr Blast: liczba atomowa, symbol, nazwa, grupa, elektrony na każdej powłoce i ciekawostka o każdym z nich.

Zagraj i poznaj je wszystkie

Dla każdego pierwiastka podany jest jego najczęstszy izotop. Dla pierwiastków bez trwałego izotopu jest to izotop najtrwalszy. Pierwiastki promieniotwórcze są oznaczone znakiem ☢.

Okres 1: wodór – helŚwiat 1 w grze, „Pierwsze światło”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
1HWodórNiemetal reaktywny1Wodór-1Wodór stanowi mniej więcej trzy czwarte całej zwykłej materii we Wszechświecie.
2HeHelGaz szlachetny2Hel-4Hel wykryto w świetle Słońca w 1868 roku, prawie 30 lat wcześniej, niż znaleziono go na Ziemi.

Okres 2: lit – neonŚwiat 2 w grze, „Druga powłoka”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
3LiLitLitowiec2, 1Lit-7Lit to najlżejszy metal. Pływa po wodzie i jest w bateriach większości telefonów.
4BeBerylBerylowiec2, 2Beryl-9Promienie rentgenowskie przechodzą przez beryl prawie bez przeszkód, dlatego robi się z niego okienka lamp rentgenowskich.
5BBorPółmetal2, 3Bor-11Dzięki borowi szkło borokrzemowe, z którego robi się zlewki i naczynia żaroodporne, wytrzymuje nagłe zmiany temperatury.
6CWęgielNiemetal reaktywny2, 4Węgiel-12Diament i grafit z ołówka to czysty węgiel. Różnią się tylko ułożeniem atomów.
7NAzotNiemetal reaktywny2, 5Azot-14Azot stanowi około 78% powietrza, którym oddychasz.
8OTlenNiemetal reaktywny2, 6Tlen-16Tlen to najpospolitszy pierwiastek skorupy ziemskiej: stanowi prawie połowę jej masy.
9FFluorFluorowiec2, 7Fluor-19Fluor to najbardziej reaktywny ze wszystkich pierwiastków. Odrobina jego związków w paście chroni zęby.
10NeNeonGaz szlachetny2, 8Neon-20Czysty neon świeci czerwonopomarańczowo. Neony w innych kolorach zawierają inne gazy albo mają rurki pokryte luminoforem.

Okres 3: sód – argonŚwiat 3 w grze, „Mieszana materia”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
11NaSódLitowiec2, 8, 1Sód-23Sód reaguje z wodą tak gwałtownie, że syczy, topi się i może się zapalić. Sól kuchenna to chlorek sodu.
12MgMagnezBerylowiec2, 8, 2Magnez-24Magnez pali się oślepiająco białym światłem, dlatego używano go w pierwszych lampach błyskowych.
13AlGlinMetal bloku p2, 8, 3Glin-27Glin, na co dzień nazywany aluminium, to najpospolitszy metal skorupy ziemskiej, a mimo to w połowie XIX wieku był droższy od złota.
14SiKrzemPółmetal2, 8, 4Krzem-28Krzemowe układy scalone działają w każdym komputerze i telefonie, a piasek to głównie krzemionka, czyli tlenek krzemu(IV).
15PFosforNiemetal reaktywny2, 8, 5Fosfor-31Fosfor odkrył w 1669 roku alchemik, który odparowywał duże ilości moczu.
16SSiarkaNiemetal reaktywny2, 8, 6Siarka-32Związki siarki nadają zapach zgniłym jajom i wyziewom wulkanów.
17ClChlorFluorowiec2, 8, 7Chlor-35Dzięki chlorowi woda w basenach i woda pitna są wolne od zarazków.
18ArArgonGaz szlachetny2, 8, 8Argon-40Argon stanowi prawie 1% powietrza: jest go ponad 20 razy więcej niż dwutlenku węgla.

Okres 4: potas – kryptonŚwiat 4 w grze, „Przejście”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
19KPotasLitowiec2, 8, 8, 1Potas-39Banany słyną z potasu, a maleńka jego część jest naturalnie promieniotwórcza.
20CaWapńBerylowiec2, 8, 8, 2Wapń-40Wapń buduje twoje kości i zęby. Kreda i marmur to węglan wapnia.
21ScSkandMetal przejściowy2, 8, 9, 2Skand-45Odrobina skandu wzmacnia stopy aluminium tak, że nadają się na lekkie ramy rowerowe i kije bejsbolowe.
22TiTytanMetal przejściowy2, 8, 10, 2Tytan-48Tytan jest tak wytrzymały jak wiele gatunków stali, ale o około 45% lżejszy, a organizm dobrze przyjmuje implanty z tytanu.
23VWanadMetal przejściowy2, 8, 11, 2Wanad-51Odrobina wanadu sprawia, że stal jest wytrzymała i odporna na pękanie. Dlatego na wielu kluczach jest napis „Cr-V” albo „chrome vanadium”.
24CrChromMetal przejściowy2, 8, 13, 1Chrom-52Chrom sprawia, że stal nierdzewna błyszczy i nie rdzewieje, a rubinom nadaje czerwoną barwę.
25MnManganMetal przejściowy2, 8, 13, 2Mangan-55Większość manganu wydobywanego na świecie zużywa się do produkcji stali.
26FeŻelazoMetal przejściowy2, 8, 14, 2Żelazo-56Jądro Ziemi składa się głównie z żelaza, a żelazo we krwi przenosi tlen po twoim ciele.
27CoKobaltMetal przejściowy2, 8, 15, 2Kobalt-59Związki kobaltu nadawały głęboki błękit dawnej chińskiej porcelanie i witrażom.
28NiNikielMetal przejściowy2, 8, 16, 2Nikiel-58Nikiel to jeden z nielicznych pierwiastków, które w temperaturze pokojowej są magnetyczne.
29CuMiedźMetal przejściowy2, 8, 18, 1Miedź-63Miedź była jednym z pierwszych metali używanych przez ludzi. Statua Wolności jest z miedzi, która zzieleniała.
30ZnCynkMetal przejściowy2, 8, 18, 2Cynk-64Powłoka z cynku chroni stal przed rdzą. Ten proces nazywa się cynkowaniem.
31GaGalMetal bloku p2, 8, 18, 3Gal-69Gal topi się w dłoni: jego temperatura topnienia to około 30 °C.
32GeGermanPółmetal2, 8, 18, 4German-74Mendelejew przewidział istnienie germanu w 1871 roku, piętnaście lat przed jego odkryciem.
33AsArsenPółmetal2, 8, 18, 5Arsen-75Arsen przez stulecia miał złą sławę: jego związek, arszenik, był osławioną trucizną.
34SeSelenNiemetal reaktywny2, 8, 18, 6Selen-80Selen lepiej przewodzi prąd, gdy pada na niego światło. Dzięki temu powstały pierwsze kserokopiarki.
35BrBromFluorowiec2, 8, 18, 7Brom-79Brom to jeden z zaledwie dwóch pierwiastków, które w temperaturze pokojowej są cieczami. Drugim jest rtęć.
36KrKryptonGaz szlachetny2, 8, 18, 8Krypton-84Krypton istnieje naprawdę, nie tylko jako planeta Supermana. Wypełnia niektóre lampy błyskowe i szyby zespolone.

Okres 5: rubid – ksenonŚwiat 5 w grze, „Niepewny grunt”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
37RbRubidLitowiec2, 8, 18, 8, 1Rubid-85Atomy rubidu odmierzają czas w wielu zegarach atomowych, także na niektórych satelitach GPS.
38SrStrontBerylowiec2, 8, 18, 8, 2Stront-88Stront daje czerwień w fajerwerkach.
39YItrMetal przejściowy2, 8, 18, 9, 2Itr-89Itr nazwano od Ytterby, szwedzkiej wsi, od której pochodzą nazwy aż czterech pierwiastków.
40ZrCyrkonMetal przejściowy2, 8, 18, 10, 2Cyrkon-90Cyrkon prawie nie pochłania neutronów, dlatego robi się z niego osłony prętów paliwowych w reaktorach jądrowych.
41NbNiobMetal przejściowy2, 8, 18, 12, 1Niob-93Stopy niobu stają się nadprzewodnikami i pracują w magnesach aparatów do rezonansu magnetycznego.
42MoMolibdenMetal przejściowy2, 8, 18, 13, 1Molibden-98Molibden topi się dopiero powyżej 2600 °C: to jedna z najwyższych temperatur topnienia wśród pierwiastków.
43TcTechnetMetal przejściowy2, 8, 18, 13, 2Technet-98 ☢Technet był pierwszym pierwiastkiem wytworzonym sztucznie, w 1937 roku. Nie ma ani jednego trwałego izotopu.
44RuRutenMetal przejściowy2, 8, 18, 15, 1Ruten-102Z rutenu robi się trwałe styki elektryczne. Używano go też w powłokach dysków twardych.
45RhRodMetal przejściowy2, 8, 18, 16, 1Rod-103Rod to jeden z najrzadszych i najdroższych metali. Używa się go w katalizatorach samochodowych.
46PdPalladMetal przejściowy2, 8, 18, 18Pallad-106Pallad potrafi wchłonąć wodór o objętości setki razy większej od własnej.
47AgSrebroMetal przejściowy2, 8, 18, 18, 1Srebro-107Srebro przewodzi prąd i ciepło lepiej niż jakikolwiek inny metal.
48CdKadmMetal przejściowy2, 8, 18, 18, 2Kadm-114Kadmu używano w akumulatorach NiCd, ale jest on trujący.
49InIndMetal bloku p2, 8, 18, 18, 3Ind-115Tlenek indu i cyny to przezroczysty przewodnik w ekranach dotykowych.
50SnCynaMetal bloku p2, 8, 18, 18, 4Cyna-120Puszki na konserwy robi się ze stali pokrytej cienką warstwą cyny. To tak zwana biała blacha.
51SbAntymonPółmetal2, 8, 18, 18, 5Antymon-121W starożytnym Egipcie minerału antymonu używano jako czarnego makijażu oczu.
52TeTellurPółmetal2, 8, 18, 18, 6Tellur-130Tellurek kadmu zamienia światło słoneczne w prąd w niektórych panelach słonecznych.
53IJodFluorowiec2, 8, 18, 18, 7Jod-127Jod dodaje się do soli kuchennej, bo potrzebuje go twoja tarczyca.
54XeKsenonGaz szlachetny2, 8, 18, 18, 8Ksenon-132Ksenon napędza silniki jonowe sond kosmicznych i świeci w niektórych jasnych reflektorach samochodowych.

Okres 6: cez – radonŚwiat 6 w grze, „Ciężki metal”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
55CsCezLitowiec2, 8, 18, 18, 8, 1Cez-133Cezowe zegary atomowe wyznaczają długość jednej sekundy.
56BaBarBerylowiec2, 8, 18, 18, 8, 2Bar-138Zawiesina ze związkiem baru, wypita przed badaniem, uwidacznia jelita na zdjęciu rentgenowskim. Bar barwi też fajerwerki na zielono.
57LaLantanLantanowiec2, 8, 18, 18, 9, 2Lantan-139Lantanu używa się w obiektywach aparatów i w akumulatorach wielu aut hybrydowych.
58CeCerLantanowiec2, 8, 18, 19, 9, 2Cer-140Cer to ten składnik kamienia do zapalniczki, który daje iskrę.
59PrPrazeodymLantanowiec2, 8, 18, 21, 8, 2Prazeodym-141Prazeodym dodaje się do specjalnego szkła w goglach spawaczy, które tłumi oślepiający blask.
60NdNeodymLantanowiec2, 8, 18, 22, 8, 2Neodym-142Magnesy neodymowe to najsilniejsze magnesy trwałe. Są w słuchawkach i silnikach.
61PmPrometLantanowiec2, 8, 18, 23, 8, 2Promet-145 ☢Promet jest promieniotwórczy i niezwykle rzadki. W przyrodzie prawie go nie ma.
62SmSamarLantanowiec2, 8, 18, 24, 8, 2Samar-152Magnesy samarowo-kobaltowe działają nawet w temperaturach, które osłabiają inne magnesy.
63EuEuropLantanowiec2, 8, 18, 25, 8, 2Europ-153Czerwone świecenie europu w ultrafiolecie to jedno z zabezpieczeń banknotów euro przed fałszerstwem.
64GdGadolinLantanowiec2, 8, 18, 25, 9, 2Gadolin-158Gadolin pomaga lekarzom wyraźniej zobaczyć naczynia krwionośne w badaniu rezonansem magnetycznym.
65TbTerbLantanowiec2, 8, 18, 27, 8, 2Terb-159Terb daje zielone światło w niektórych ekranach i lampach.
66DyDysprozLantanowiec2, 8, 18, 28, 8, 2Dysproz-164Dysproz sprawia, że magnesy neodymowe zachowują siłę w gorących silnikach aut elektrycznych.
67HoHolmLantanowiec2, 8, 18, 29, 8, 2Holm-165Holm ma jeden z najsilniejszych momentów magnetycznych wśród pierwiastków i pomaga skupiać bardzo silne pola magnetyczne.
68ErErbLantanowiec2, 8, 18, 30, 8, 2Erb-166Erb wzmacnia sygnały świetlne pędzące podmorskimi kablami internetowymi.
69TmTulLantanowiec2, 8, 18, 31, 8, 2Tul-169Tul to jeden z najrzadszych lantanowców. Używa się go w przenośnych aparatach rentgenowskich.
70YbIterbLantanowiec2, 8, 18, 32, 8, 2Iterb-174Atomy iterbu tykają w jednych z najdokładniejszych zegarów doświadczalnych, jakie kiedykolwiek zbudowano.
71LuLutetLantanowiec2, 8, 18, 32, 9, 2Lutet-175Lutet to jeden z najdroższych lantanowców, a lutetem-177 leczy się niektóre nowotwory.
72HfHafnMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 10, 2Hafn-180Hafn odkryto w Kopenhadze w 1923 roku i nazwano od łacińskiej nazwy tego miasta: Hafnia.
73TaTantalMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 11, 2Tantal-181Maleńkie kondensatory tantalowe są w większości telefonów i laptopów.
74WWolframMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 12, 2Wolfram-184Wolfram ma najwyższą temperaturę topnienia ze wszystkich metali: 3422 °C.
75ReRenMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 13, 2Ren-187Ren był ostatnim odkrytym trwałym pierwiastkiem: znaleziono go w 1925 roku.
76OsOsmMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 14, 2Osm-192Osm to najgęstszy pierwiastek występujący w przyrodzie.
77IrIrydMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 15, 2Iryd-193Cienka warstwa skał bogata w iryd to ślad po uderzeniu planetoidy, które zakończyło epokę dinozaurów.
78PtPlatynaMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 17, 1Platyna-195Platyna przyspiesza reakcje w katalizatorach samochodowych i w wielu zakładach chemicznych.
79AuZłotoMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 18, 1Złoto-197Jeden gram złota można rozklepać na arkusz o powierzchni około jednego metra kwadratowego.
80HgRtęćMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 18, 2Rtęć-202Rtęć to jedyny metal, który w temperaturze pokojowej jest cieczą.
81TlTalMetal bloku p2, 8, 18, 32, 18, 3Tal-205Tal jest silnie trujący i nazywano go kiedyś trucizną trucicieli.
82PbOłówMetal bloku p2, 8, 18, 32, 18, 4Ołów-208Rzymianie robili z ołowiu rury wodociągowe. Od jego łacińskiej nazwy plumbum pochodzi słowo „plomba”.
83BiBizmutMetal bloku p2, 8, 18, 32, 18, 5Bizmut-209Bizmut tworzy tęczowe kryształy w kształcie schodków i jest składnikiem leków na żołądek.
84PoPolonMetal bloku p2, 8, 18, 32, 18, 6Polon-209 ☢Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie odkryli polon w 1898 roku i nazwali go na cześć Polski.
85AtAstatFluorowiec2, 8, 18, 32, 18, 7Astat-210 ☢Astat to najrzadszy pierwiastek naturalny. W całej skorupie ziemskiej jest go w każdej chwili tylko śladowa ilość.
86RnRadonGaz szlachetny2, 8, 18, 32, 18, 8Radon-222 ☢Radon to promieniotwórczy gaz, który może gromadzić się w piwnicach, dlatego w wielu domach mierzy się jego stężenie.

Okres 7: frans – oganesonŚwiat 7 w grze, „Syntetyczny”

NrSymbolNazwaGrupaElektrony na powłokachIzotopCiekawostka
87FrFransLitowiec2, 8, 18, 32, 18, 8, 1Frans-223 ☢Frans jest tak promieniotwórczy, że nikt jeszcze nie widział kawałka dość dużego, by dostrzec go gołym okiem.
88RaRadBerylowiec2, 8, 18, 32, 18, 8, 2Rad-226 ☢Rad słabo świeci. Kiedyś malowano nim tarcze zegarków, co niszczyło zdrowie malujących je robotnic.
89AcAktynAktynowiec2, 8, 18, 32, 18, 9, 2Aktyn-227 ☢Aktyn świeci w ciemności bladoniebiesko z powodu własnej promieniotwórczości.
90ThTorAktynowiec2, 8, 18, 32, 18, 10, 2Tor-232 ☢Tor występuje około trzech razy częściej niż uran i mógłby być paliwem przyszłych reaktorów.
91PaProtaktynAktynowiec2, 8, 18, 32, 20, 9, 2Protaktyn-231 ☢Protaktyn to jeden z najrzadszych i najdroższych pierwiastków naturalnych.
92UUranAktynowiec2, 8, 18, 32, 21, 9, 2Uran-238 ☢Pastylka paliwa uranowego wielkości czubka palca zawiera mniej więcej tyle energii, co tona węgla.
93NpNeptunAktynowiec2, 8, 18, 32, 22, 9, 2Neptun-237 ☢Neptun, wytworzony w 1940 roku, był pierwszym pierwiastkiem cięższym od uranu. Nazwano go od planety Neptun.
94PuPlutonAktynowiec2, 8, 18, 32, 24, 8, 2Pluton-244 ☢Baterie z plutonem zasilają sondy kosmiczne, na przykład Voyagery i łaziki marsjańskie.
95AmAmerykAktynowiec2, 8, 18, 32, 25, 8, 2Ameryk-243 ☢Odrobina ameryku jest w wielu domowych czujnikach dymu.
96CmKiurAktynowiec2, 8, 18, 32, 25, 9, 2Kiur-247 ☢Kiur nazwano na cześć Marii Skłodowskiej-Curie i Piotra Curie. Był źródłem promieniowania w przyrządach rentgenowskich łazików marsjańskich.
97BkBerkelAktynowiec2, 8, 18, 32, 27, 8, 2Berkel-247 ☢Berkel nazwano od Berkeley w Kalifornii, gdzie wytworzono go po raz pierwszy.
98CfKalifornAktynowiec2, 8, 18, 32, 28, 8, 2Kaliforn-251 ☢Kaliforn wysyła tak dużo neutronów, że używa się go do rozruchu reaktorów jądrowych.
99EsEinsteinAktynowiec2, 8, 18, 32, 29, 8, 2Einstein-252 ☢Pierwiastek einstein odkryto w 1952 roku w pozostałościach po próbie pierwszej bomby wodorowej.
100FmFermAktynowiec2, 8, 18, 32, 30, 8, 2Ferm-257 ☢Ferm, nazwany na cześć Enrica Fermiego, znaleziono w pozostałościach po tym samym wybuchu z 1952 roku.
101MdMendelewAktynowiec2, 8, 18, 32, 31, 8, 2Mendelew-258 ☢Mendelew nazwano na cześć Dmitrija Mendelejewa, twórcy układu okresowego.
102NoNobelAktynowiec2, 8, 18, 32, 32, 8, 2Nobel-259 ☢Pierwiastek nobel nazwano na cześć Alfreda Nobla, fundatora Nagród Nobla.
103LrLorensAktynowiec2, 8, 18, 32, 32, 8, 3Lorens-266 ☢Lorens upamiętnia Ernesta Lawrence’a, wynalazcę cyklotronu, czyli akceleratora cząstek.
104RfRutherfordMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 10, 2Rutherford-267 ☢Pierwiastek rutherford upamiętnia Ernesta Rutherforda, odkrywcę jądra atomowego.
105DbDubnMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 11, 2Dubn-268 ☢Dubn nazwano od Dubnej w Rosji, gdzie działa wielki ośrodek badań jądrowych.
106SgSeaborgMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 12, 2Seaborg-269 ☢Seaborg nazwano na cześć Glenna Seaborga jeszcze za jego życia, co jest rzadkim wyróżnieniem.
107BhBohrMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 13, 2Bohr-270 ☢Pierwiastek bohr nazwano na cześć Nielsa Bohra, duńskiego fizyka, twórcy modelu atomu użytego w tej grze.
108HsHasMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 14, 2Has-269 ☢Has nazwano od Hesji, niemieckiego kraju związkowego, w którym wytworzono go po raz pierwszy.
109MtMeitnerMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 15, 2Meitner-278 ☢Meitner upamiętnia Lise Meitner, która pomogła wyjaśnić rozszczepienie jądra atomowego.
110DsDarmsztadtMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 16, 2Darmsztadt-281 ☢Darmsztadt nazwano od Darmstadtu, niemieckiego miasta, w którym wytworzono go w 1994 roku.
111RgRoentgenMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 17, 2Roentgen-282 ☢Roentgen nazwano na cześć Wilhelma Röntgena, odkrywcy promieni rentgenowskich.
112CnKopernikMetal przejściowy2, 8, 18, 32, 32, 18, 2Kopernik-285 ☢Pierwiastek kopernik upamiętnia Mikołaja Kopernika, polskiego astronoma, który umieścił Słońce w środku Układu Słonecznego.
113NhNihonMetal bloku p2, 8, 18, 32, 32, 18, 3Nihon-286 ☢Nihon to pierwszy pierwiastek odkryty w Japonii, która po japońsku nazywa się Nihon.
114FlFlerowMetal bloku p2, 8, 18, 32, 32, 18, 4Flerow-289 ☢Flerow nazwano od laboratorium imienia Flerowa w Dubnej w Rosji.
115McMoskowMetal bloku p2, 8, 18, 32, 32, 18, 5Moskow-290 ☢Moskow nazwano od obwodu moskiewskiego.
116LvLiwermorMetal bloku p2, 8, 18, 32, 32, 18, 6Liwermor-293 ☢Liwermor upamiętnia Lawrence Livermore National Laboratory, laboratorium w Kalifornii.
117TsTenesFluorowiec2, 8, 18, 32, 32, 18, 7Tenes-294 ☢Tenes nazwano od amerykańskiego stanu Tennessee, gdzie działają laboratoria, które pomogły go wytworzyć.
118OgOganesonGaz szlachetny2, 8, 18, 32, 32, 18, 8Oganeson-294 ☢Oganeson nazwano na cześć Jurija Oganiesiana: to jedna z zaledwie dwóch osób, które doczekały się pierwiastka swojego imienia za życia.